Naczynia służyły nie tylko do przechowywania zapasów, przygotowywania potraw, czy ich spożywania. Od ok. 1300 p.n.e., po wiek IV n.e. w zwyczajach pogrzebowych powszechny stał się obrządek ciałopalny, w naczyniach - popielnicach składano spalone szczątki zmarłych, ozdoby, narzędzia; w przystawkach - pożywienie na dalszą drogę. Stosowano dwie formy pochówków: groby popielnicowe i groby jamowe. Popielnicami były zwykle naczynia duże (jajowate, wazowate, miski). Jako przystawki służyły małe miski, czarki, kubki. W grobach jamowych spotykamy oprócz resztek stosu pogrzebowego intencjonalnie potłuczone naczynia.

grob_popielnicowy300x439
  • Ciałopalny grób popielnicowy, II w., Miastkowo
grob_jamowy300x205
  • Ciałopalny grób jamowy, 900-750 p.n.e., Żebry Wielki

Na naszym terenie (Stara Łomża), na przykościelnym cmentarzysku szkieletowym wyjątkowo, po raz ostatni w XVII w. w obrządku pogrzebowym użyto naczyń: w dużym garnku złożono zwłoki noworodka, a przydenny fragment siwaka osłaniał twarz dziecka.

Trzeba wspomnieć o jeszcze jednej roli jaką w ciągu wieków spełniały naczynia użytkowe. Używano ich do zabezpieczania skarbów monet. Poczynione obserwacje na szerszym obszarze wykazują, że do ukrycia monet stosowano naczynia powszechnie w danym czasie i miejscu używane. Były to: garnki, dzbanki, dzbanuszki, amfory, flasze, skarbonki, sporadycznie gliniane kafle miskowe i garnkowe oraz płytowe. Najstarsza informacja, z 1842 roku, dotyczy odkrytego w Zbójnej skarbu monet rzymskich i kilku medalionów z I-II w.n.e. ukrytych w garnku.

Od średniowiecza garnki-garnce służyły jako miary pojemności. Naczyniami średniej wielkości mierzono płyny, dwa razy większymi, produkty sypkie. Garniec równał się: 2 półgarncom, 4 kwartom, 16 kwaterkom. Była to jednostka o różnej wielkości, charakterystycznej dla określonego terenu, mająca objętość od 2,18 do 4 litrów. W XIX, a nawet i później w książkach kucharskich często występuje jako miara mąki, mleka, śmietany, np. do blinków lub racuszków lekkich należało wziąć m.in. pół kwarty mąki starannie przesianej, kwaterkę młodej, kwaśnej śmietany.


Czy wiesz...

Wwazy bucchero - wyrób ceramiczny o silnie połyskliwej powierzchni, produkowany przez Etrusków w pierwszej połowie VII wieku z czarnej gliny. Lepione ręcznie lub modelowane na kole, przybierały skomplikowane formy, wzbogacone ostrym rozczłonkowaniem kształtu i dekoracją plastyczną. Swój kolor zawdzięczają związkom manganu i delikatnie sproszkowanym substancjom organicznym, dodawanym do gliny.